و مسألهء « تزكيه » ( و يزكّيهم ) « 1 » براى بيان باطن اعمالى است كه انسان با آن اعمال ، خداى خود را عبادت يا دستورش را امتثال مىكند . بنابر اين ، هر عملى سرّى دارد كه توجه به آن سرّ ، مايهء تزكيهء روح خواهد بود . و رسول خدا - ص - گذشته از آن كه مفسّر و معلّم قرآن و حكمت است ، مبيِّن راز و رمز اين كتاب و حكمت نيز مىباشد . پس بايد گفت كه مزكّى نفوس هم هست . قسمت مهمّ تزكيهء نفوس در سايهء آشنايى به اسرار عبادات و دستورات دينى است . و حج در ميان ديگر عبادات ، خصيصه‌اى دارد كه دربارهء اسرار آن ، ائمه - عليهم‌السلام - به شاگردان خود دستورات سودمندِ بهتر و بيشترى داده‌اند ؛ مثل پرسش و پاسخ امام سجّاد - عليه السلام - با شبلى . اين روايت از نظر سند مُرسَل است ، و ليكن مضمون بسيار بلند و برجسته‌اى دارد . حج مال خداست « و للَّه‌على الناس حجّ البيت من استطاع اليه سبيلًا . » « 2 » حج للَّه‌و مال خدا است و اين تعبير تنها مخصوص حجّ است و در مورد نماز ، روزه و . . . مانند اين تعبير نيامده است . اگر زائرى به قصد سياحت يا تجارت و مانند آن ، راهى مكّه شود سير او سير الى اللَّه نيست و فاقد سرّ است . مهم‌ترين سرّ حجّ آن است كه اين سير ، « الى اللَّه » باشد ؛

--> ( 1 ) - آل عمران : 164 ( 2 ) - آل عمران : 97